Prof. nadzw. dr hab. Artur Koterski
Dr hab. Artur Koterski
 CV
 Kontakt
 Publikacje
   Książki
   Artykuły
   Przekłady
   Hasła

Otto Neurath Conference
Spór o zdania protokolarne
Falsyfikacjonistyczne kryteria demarkacji
Weryfikacjonistyczne kryteria demarkacji
Wprowadzenie do filozofii nauki
Empiryzm. Semantyka. Ontologia










Książki

Naukowa koncepcja świata. Koło Wiedeńskie

Minerwa, Wyd. Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2010.
Opracowanie: Artur Koterski; przekład: Artur Koterski i Leszek Kopciuch

Zbiór prac, które prezentują program filozoficzno-społeczny Koła Wiedeńskiego. Grupę tę przedstawia się głównie jako autorów dobrze określonego prądu w filozofii nauki i metodologii, pomijając przy tym jego społeczny wymiar. Jednak nie był to zbędny dodatek, lecz jądro poglądów, których broniło tzw. lewe skrzydło Koła Wiedeńskiego — Carnap, Frank, Hahn i Neurath. Oczywiście, filozofia w ich interpretacji miała pomóc w zrozumieniu najważniejszej działalności poznawczej, jaką jest nauka, lecz uzyskane dzięki metodologii, historii, Naukowa koncepcja świata
socjologii i filozofii nauki wyniki miały torować drogę koncepcji społeczeństwa, która ucieleśniłaby neooświeceniowe ideały.
   W burzliwych czasach I Republiki idee te odczytano jako manifest polityczny, w którym proponuje się (jeszcze jeden) nieakceptowalny program socjalizacji społeczeństwa, zdyskredytowany, jak dziś wiadomo, choćby na podstawie dalece nieudanych eksperymentów, jakie przeprowadzono w ZSRR czy w Republice Bawarskiej (1919), które ostatecznie doprowadziły do upadku demokracji oraz gospodarek tzw. "bratnich krajów". Była to podwalina tezy, że prezentowane tu materiały Koła przedstawiały irracjonalny program dehumanizacji — do tego właśnie latami przekonywali wpływowi intelektualiści (jak np. Horkheimer czy Heidegger), których sympatie lokowały się po obu stronach politycznego spektrum.
   Tymczasem lektura zawartych tu prac (utrudniona dotąd przez fakt, że nie były one dostępne w jednym języku) pozwala przekonać się, że wbrew stereotypom celem przedstawionego przez Koło Wiedeńskie programu jest neooświeceniowa racjonalizacja życia we wszystkich jego aspektach. To okazja, aby wskazać, że proponowany w Wiedniu, nieskończenie daleki od sowietyzacji i wsparty empirycznie (sukcesy z lat 1918-1934, czyli z okresu das Rote Wien) model przemiany społecznej, miał na celu głębokie zakorzenienie idei naukowego humanizmu i racjonalizmu. Zarówno zawarte tu źródła, jak i towarzyszące im opracowanie, ukazują tę praktycznie nieznaną stronę logicznego empiryzmu.
   Z kolei przyjęty w Polsce obraz metodologii nauki Koła Wiedeńskiego przedstawia ją niemal zawsze jako doktrynę z gruntu błędną i szkodliwą, która opóźniła rozwój nie tylko filozofii nauki, ale także samej nauki. Wbrew tego typu opiniom w Kole Wiedeńskim powstała nowoczesna teoria nauki, której idee stanowiły później (paradoksalnie) zrąb tzw. zwrotu antypozytywistycznego. Współczesna interpretacja Koła Wiedeńskiego, logicznego empiryzmu oraz całej dwudziestowiecznej filozofii nauki musi te fakty uwzględnić i celem niniejszej antologii jest także ich wskazanie.
   W szczególności chodzi o koncepcję Ottona Neuratha, która pod wieloma względami wyprzedzała swe czasy tak dalece, że to nowatorstwo stało się jedną z ważniejszych przyczyn jej dezinterpretacji oraz w zasadzie całkowitego zignorowania przez współczesnych i późniejszych filozofów nauki. Celem niniejszego zbioru jest udokumentowanie oraz przybliżenie rozwoju tej doktryny.
   Do tez Neuratha, których część głosił nawet przed powstaniem Koła Wiedeńskiego — a uznawanych obecnie za bezdyskusyjne — można zaliczyć m.in. twierdzenia o nieistnieniu uniwersalnych metod kontroli empirycznej, o niemożliwości przeprowadzenia konkluzywnych doświadczeń rozstrzygających (niezależnie od dziedziny naukowej), o rozwoju nauki przez tworzenie serii modeli naukowych, o niewspółmierności, która pojawia się przy zmianie naukowej, o obciążeniu teoretycznym wszelkich obserwacji, o niekumulatywistycznym wzroście długoterminowym wiedzy. czy o nieliniowym rozwoju wiedzy.


Spis treści

Od redakcji
Informacje o źródłach i opracowaniach

A. Koterski, Geneza i cel naukowej koncepcji świata
H. Hahn, O. Neurath, R. Carnap (red.), Naukowa koncepcja świata. Koło Wiedeńskie
H. Hahn, Znaczenie naukowej koncepcji świata, w szczególności dla matematyki i fizyki
O. Neurath, Drogi naukowej koncepcji świata
A. Blumberg, H. Feigl, Pozytywizm logiczny. Nowy ruch w filozofii europejskiej
O. Neurath, Unifikacja nauki jako zadanie
O. Neurath, Rozwój Koła Wiedeńskiego i przyszłość Empiryzmu Logicznego
J. Woleński, Koło Wiedeńskie, Wissenschaftliche Weltauffassung i Polska

Bibliografia
Indeks osób i rzeczy