Prof. nadzw. dr hab. Artur Koterski
Dr hab. Artur Koterski
 CV
 Kontakt
 Publikacje
   Książki
   Artykuły
   Przekłady
   Hasła

Otto Neurath Conference
Empiryzm. Semantyka. Ontologia
Wprowadzenie do filozofii nauki
Weryfikacjonistyczne kryteria demarkacji
Spór o zdania protokolarne
Naukowa koncepcja świata
Książki

Falsyfikacjonistyczne kryteria demarkacji w dwudziestowiecznej filozofii nauki

Wydawnictwo UMCS, Lublin 2004

W oczach filozofów nauki poszukiwanie wad i zalet poszczególnych rozstrzygnięć problemu demarkacji nauki i nienauki straciło wiele ze swej atrakcyjności, choć swego czasu debacie tej poświęcono w literaturze filozoficznej sporo uwagi. Mimo że po latach dyskusji wielu fachowców uznało zagadnienie demarkacji za zamknięte (ponad dwadzieścia lat temu Laudan obwieścił "zgon" problemu demarkacji), nie powstały jednak prace przeglądowe, które poświęcone byłyby sposobom konstruowania kryteriów demarkacji, trudnościom związanym Falsyfikacjonistyczne kryteria demarkacji
z poszczególnymi koncepcjami oraz próbom ich przezwyciężenia.
   W poprzedniej książce przedstawiłem przedwojenne dzieje wiedeńskiego kryterium weryfikacji, interpretowanego jako kryterium naukowości. Praca niniejsza stanowi ciąg dalszy podjętych przeze mnie badań historycznych: prezentuje XX wieczne koleje falsyfikacjonistycznego kryterium demarkacji, które powstało jako kontrpropozycja dla kryteriów weryfikacjonistycznych. Moim celem jest zatem ukazanie ewolucji falsyfikacjonizmu: ewolucji, dzięki której pojawiły się nowe formy kryterium falsyfikacjonistycznego — którą wymuszały liczne i różnorodne zarzuty. Śledząc losy popperowskiego kryterium, spróbuję też odpowiedzieć, czy rzeczywiście problem demarkacji należy uznać za zamkniętą kartę w historii filozofii.


Spis treści

Wstęp

1. Cel pracy
2. Sformułowanie i waga problemu
3. Zakres i metoda pracy
4. Periodyzacja falsyfikacjonizmu

Rozdział I. Falsyfikacjonizm dogmatyczny

1. Szkic falsyfikacjonizmu dogmatycznego

2. Zarzuty do kryterium demarkacji Poppera0
2.1. Dwa podstawowe błędy Poppera0
2.1.1. Nie istnieje naturalny sposób oddzielenia zdań i terminów teoretycznych od obserwacyjnych
2.1.2. Psychologizm bazy empirycznej Poppera0
2.2. Nieadekwatność dogmatycznego kryterium demarkacji
2.2.1. Falsyfikacja nie polega na konfrontacji zdania bazowego z teorią. Obalenie i odrzucenie
2.2.2. Kryterium Poppera0 eliminuje teorie statystyczne
2.2.3. Dogmatyczny falsyfikacjonizm usuwa teorie zawierające klauzulę ceteris paribus
2.2.4. Teorie naukowe niczego nie zakazują
2.2.5. Metafizyczność zdań typu "istnieje" oraz "wszystkie-niektóre"
2.2.5.1. Zarzuty Ayera i Hempla
2.2.5.2. Zarzut Kotarbińskiej
2.2.5.3. Zarzut Carnapa
2.2.5.4. Zarzut Maxwella
2.2.5.5. Zarzut Mehlberga
2.2.6. Zarzuty konwencjonalisty. Eksperyment rozstrzygający
2.2.6.1. Aksjomaty teorii są niefalsyfikowalnymi konwencjami
2.2.6.2. Teza Duhema. Experimentum crucis
2.2.6.3. Teza Quine'a
2.2.6.4. Zarzut Feyerabenda
2.2.7. Dogmatyczne kryterium jest za szerokie
2.2.7.1. Zarzut Laudana
2.2.7.2. Zarzut Hempla
2.2.8. Inne ograniczenia dogmatycznego falsyfikacjonizmu
2.2.8.1. Historyczna nieadekwatność falsyfikacjonizmu0
2.2.8.2. Czy kryterium falsyfikowalności jest falsyfikowalne?
2.2.8.3. Zarzut Feyerabenda i Toulmina
2.2.8.4. Zarzut Hesse i Neuratha
2.2.8.5. Zarzut Feigla. Dobra i zła metafizyka
2.2.8.6. Zarzut Feigla i Bernaysa
2.2.8.7. Falsyfikowalność i prawda
2.2.8.8. Zarzut Neuratha. Ballungen i falsyfikacja
2.2.8.9. Zarzut Neuratha i Feyerabenda. Pseudoracjonalizm falsyfikacji

3. Kryterium Poppera0 i test Laudana

Rozdział II. Falsyfikacjonizm naiwny

1. Zarys falsyfikacjonizmu naiwnego
1.1. Decyzje metodologiczne
1.1.1. Decyzja pierwsza
1.1.2. Decyzja druga
1.1.3. Decyzja trzecia
1.1.4. Decyzja czwarta
1.1.5. Decyzja piąta
1.2. Empiryczny charakter teorii naukowych
1.2.1. Problem bazy empirycznej
1.2.2. Porównywanie stopni falsyfikowalności
1.2.2.1. Porównanie liczby potencjalnych falsyfikatorów
1.2.2.2. Porównanie stopnia złożenia minimalnego potencjalnego falsyfikatora
1.2.2.3. Porównanie zakresów klas potencjalnych falsyfikatorów
1.2.2.4. Porównanie treści logicznej
1.2.2.5. Porównanie sposobów D2, D3, i D4
1.2.2.6. Koncepcja koroboracji
1.3. Pozostałe problemy Poppera0
1.3.1. Falsyfikacja, fałszywość, odrzucenie (1)
1.3.2. Zdania egzystencjalne oraz "wszystkie-niektóre"
1.3.3. Dyskusja z konwencjonalizmem
1.3.4. Hipotezy ad hoc
1.3.5. Heurystyczna wartość krytycznej metafizyki
1.3.6. Falsyfikowalność falsyfikacjonizmu
1.3.7. Zakres kryterium falsyfikacji

2. Zarzuty do kryterium demarkacji Poppera1
2.1. Problemy bezpośrednio związane z decyzjami metodologicznymi
2.1.1. Decyzja pierwsza: priorytet teorii wobec obserwacji
2.1.2. Decyzja druga: akceptacja zdań bazowych
2.1.2.1. Zarzuty Ayera i Kotarbińskiej (Sztejnbarg)
2.1.2.2. Zarzut Zahara (1)
2.1.2.3. Zarzut Watkinsa
2.1.2.4. Zarzut Zahara (2)
2.1.2.5. Zarzuty Deutschera
2.1.2.6. Zarzut Agassiego
2.1.2.7. Zarzuty Stove'a (1)
2.1.2.8. Zarzuty Stove'a (2)
2.1.2.9. Komentarze do zarzutów Kotarbińskiej, Ayera, Zahara, Watkinsa, Deutschera, Agassiego i Stove'a
2.1.2.9.1. Czy jeśli nie ma "twardej" bazy empirycznej, to wszystko wolno?
2.1.2.9.2. Czy można zastąpić konwencjonalizm zdań bazowych?
2.1.2.9.3. Czy rewolucyjny konwencjonalista może przyjąć zdanie bazowe w racjonalny sposób?
2.1.2.9.4. Czy Robinson może być naukowcem?
2.1.2.9.5. Czy weryfikacja jest warunkiem koniecznym falsyfikacji?
2.1.2.9.6. Czy teorie naukowe są falsyfikowalne, czy tylko "falsyfikowalne"?
2.1.2.9.7. Czy można zaakceptować zdanie bazowe o negatywnym stanie rzeczy?
2.1.2.10. Inne uwagi do Popperowskiej koncepcji zdań bazowych
2.1.3. Decyzja trzecia: falsyfikowalność zdań probabilistycznych
2.1.4. Decyzja czwarta: klauzula ceteris paribus
2.1.4.1. Zarzut Lakatosa
2.1.4.2. Obrona Poppera
2.1.4.3. Krótki komentarz do obrony Poppera
2.1.5. Decyzja piąta: czy falsyfikacjonistyczne kryterium demarkacji jest falsyfikowalne
2.1.5.1. Czy możliwa jest konfrontacja metodologii z historią nauki?
2.1.5.2. Prowizoryczne metakryterium
2.1.5.3. Uwagi Feyerabenda i Watkinsa
2.1.5.4. Obrona Maxwella
2.2. Popper1 i paradoksy konfirmacji
2.2.1. Paradoks Hempla
2.2.1.1. Zarzut Alexandra
2.2.1.2. Obrona Agassiego i Watkinsa
2.2.1.3. Dalsza część dyskusji
2.2.1.4. Surowe testy i komentarz Musgrave'a
2.2.1.5. Obrona Watkinsa (1)
2.2.1.6. Obrona Watkinsa (2)
2.2.1.7. Obrona Watkinsa (3)
2.2.1.8. Zarzuty Barkera
2.2.1.9. Odpowiedź Bartleya
2.2.1.10. Zarzut Stove'a
2.2.1.11. Odpowiedź Musgrave'a
2.2.1.12. Zamiast rozstrzygnięcia
2.2.2. Paradoks Goodmana
2.2.2.1. Zarzut Hübnera
2.2.2.2. Obrona Watkinsa. Dalsze uwagi Hübnera
2.2.2.3. Obrona Bartleya
2.2.2.4. Obrona Millera
2.2.2.5. Obrona Musgrave'a (1)
2.2.2.6. Obrona Musgrave'a (2)
2.2.2.7. Obrona Musgrave'a i Giedymina
2.2.2.8. "Argument Bunge'a"
2.2.2.9. Uwaga do "argumentu Bunge'a"
2.3. Hipotezy pomocnicze i porównywanie stopni falsyfikowalności
2.3.1. Hipotezy pomocnicze a hipotezy ad hoc
2.3.1.1. Zarzut Grünbauma
2.3.1.2. Zarzut Hempla i Lakatosa
2.3.1.3. Obrona Poppera i Watkinsa
2.3.1.4. Zarzut Lakatosa
2.3.1.5. Zarzut Bamforda (1)
2.3.1.6. Zarzut Bamforda (2)
2.3.2. Porównywanie stopni falsyfikowalności. Problemy D2 i D3
2.3.2.1. Zarzut Watkinsa
2.3.2.2. Zarzuty Kuhna i Feyerabenda
2.3.2.3. Obrona Poppera
2.3.2.4. Zarzut Posta
2.3.2.5. Kilka uwag do zarzutu Posta
2.3.2.6. Uwagi Hempla i Lakatosa
2.3.2.7. Zarzut Grünbauma
2.3.3. Porównywanie treści erotetycznej
2.3.3.1. Zarzut Watkinsa
2.3.3.2. Zarzut Millera
2.3.3.3. Zarzut Franka, Kuhna i Feyerabenda
2.3.3.4. Zarzut Grünbauma
2.3.3.5. Obrona Koertge
2.4. Falsyfikacjonizm1 i paradygmatyczne przykłady pseudonauki
2.4.1. Status psychoanalizy
2.4.1.1. Zarzuty Grünbauma
2.4.1.2. Odpowiedź falsyfikacjonisty
2.4.1.3. Krótki komentarz do odpowiedzi falsyfikacjonisty
2.4.2. Status marksizmu
2.4.3. Status teorii ewolucji
2.5. Przesunięcie problemowe
2.5.1. Problem demarkacji a problem sensowności
2.5.1.1. Zarzut Schefflera
2.5.1.2. Próba obrony Poppera
2.5.1.3. Zarzut Neuratha
2.5.2. Demarkacja a akceptacja teorii
2.5.2.1. Zarzut Bartleya
2.5.2.2. Dyskusja nad zarzutem Bartleya
2.5.3. Falsyfikacja a nauka normalna
2.5.3.1. Zarzuty Kuhna
2.5.3.2. Obrona Poppera
2.5.3.3. Komentarz do obrony Poppera
2.5.4. Zarzut Lakatosa
2.5.5. Zarzut Maxwella

3. Kryterium Poppera1 i test Laudana

Rozdział III. Falsyfikacjonizm wyrafinowany

1. Podstawy falsyfikacjonizmu wyrafinowanego
1.1. Przesunięcie problemowe
1.1.1. Serie teorii
1.1.2. Akceptowalność i wyrafinowane kryterium demarkacji
1.1.3. Wyrafinowana falsyfikacja
1.1.4. Popper2 a decyzje naiwnego falsyfikacjonisty
1.1.4.1. Decyzja piąta
1.1.4.2. Decyzja czwarta
1.1.4.3. Decyzja druga
1.2. Pozostałe problemy falsyfikacjonizmu naiwnego
1.2.1. Racjonalny wybór teorii naukowych
1.2.1.1. Pozytywne rozwiązanie problemu indukcji
1.2.1.2. Komentarz do "pozytywnego rozwiązania"
1.2.1.3. Treść erotetyczna. Kryterium względnej testowalności
1.2.1.3.1. Zarzut Grünbauma
1.2.1.3.2. Zarzut Millera. Teoria odpowiedników
1.2.1.3.3. Teoria odpowiedników i dotychczasowe wątpliwości
1.2.1.3.4. Nowy zarzut Millera
1.2.1.3.5. Obrona Watkinsa
1.2.1.3.6. Kryterium względnej testowalności. Zarzuty Watkinsa
1.2.1.3.7. Kryterium względnej testowalności (2). Języki L2 i L3 210
1.2.1.3.8. Teza Duhema
1.2.1.3.9. Strata kuhnowska
1.2.2. Zakres kryterium demarkacji
1.2.2.1. Freudyzm, marksizm, darwinizm
1.2.2.1.1. Psychoanaliza: fiksacja bez gratyfikacji
1.2.2.1.2. Marksizm: cul-de-sac
1.2.2.1.3. Teoria ewolucji: nihil obstat
1.2.2.1.4. Grue-bleen
1.2.2.2. Zarzut Schefflera
1.2.3. Falsyfikowalność wyrafinowanego kryterium demarkacji

2. Zarzuty do kryterium demarkacji Poppera2
2.1. Akceptowalność2 i nowe fakty
2.1.1. Zarzut Lakatosa
2.1.2. Zarzut Sadego
2.1.3. Zarzut Carriera
2.1.4. Zarzut Munévara
2.1.5. Zarzut Harrisa
2.1.6. Zarzut Worralla i Watkinsa
2.1.7. Zarzut Agassiego. Obrona Lakatosa
2.2. Wyrafinowane kryterium demarkacji
2.2.1. Zarzut Ackermanna
2.2.2. Akceptowalność0

3. Kryterium Poppera2 i test Laudana

Rozdział IV. Metodologia naukowych programów badawczych

1. Zarys koncepcji Lakatosa
1.1. Struktura naukowego programu badawczego
1.1.1. Twardy rdzeń
1.1.2. Pas ochronny
1.1.3. Heurystyka negatywna i pozytywna
1.2. Falsyfikacjonizm metodologii naukowych programów badawczych
1.2.1. Metodologiczna ocena programu badawczego
1.2.2. Metafizyka
1.2.3. Kryterium demarkacji
1.2.4. Nowe fakty
1.2.4.1. Koncepcje wczesne
1.2.4.2. Koncepcja Zahara
1.2.5. Falsyfikacja, odrzucenie i eksperyment krzyżowy
1.3. Pozostałe problemy wcześniejszych wersji falsyfikacjonizmu
1.3.1. Anomalie i obalenie
1.3.2. Nieadekwatność historyczna: przewrót kopernikański

2. Zarzuty do koncepcji Lakatosa
2.1. Charakterystyka programu badawczego
2.1.1. Serie teorii i heurystyka
2.1.1.1. Zarzuty Agassiego
2.1.1.2. Komentarze do zarzutów Agassiego
2.1.1.3. Zarzuty Frankela, Laudana i Musgrave'a
2.1.1.4. Zarzut Raddera
2.1.1.5. Obrona Lakatosa
2.1.1.6. Zarzut Musgrave'a
2.1.1.7. Zarzut Nicklesa i Musgrave'a
2.1.1.8. Zarzut Nicklesa
2.1.1.9. Zarzut McMullina
2.1.1.10. Zarzut Watkinsa
2.1.1.11. Komentarz do zarzutów McMullina, Watkinsa i Nicklesa
2.1.1.12. Zarzut Kvasza
2.1.1.13. Zarzut Poppera
2.1.2. Nowe fakty
2.1.2.1. Zarzuty Musgrave'a
2.1.2.1.1. Uzależnienie koroboracji od czynników zewnętrznych
2.1.2.1.2. Degeneracja metodologii naukowych programów badawczych
2.1.2.1.3. Komentarz do zarzutów Musgrave'a
2.1.2.2. Zarzut Nunana
2.1.2.3. Zarzut Howsona i Thomasona
2.1.2.4. Komentarz do zarzutu Thomasona i Howsona
2.1.2.5. Zarzut Thomasona
2.1.2.5.1. Czy program Kopernika był postępowy empirycznie?
2.1.2.5.2. Czy program Kopernika był postępowy heurystycznie?
2.1.2.5.3. Dalsze wnioski
2.1.2.6. Zarzut Gardnera
2.1.2.7. Zarzut Koertge i komentarz Worralla
2.1.2.8. Zarzut Frankela
2.1.2.9. Zarzut Mayo
2.1.2.9.1. Nowość nie jest warunkiem wystarczającym surowości
2.1.2.9.2. Nowość nie jest warunkiem koniecznym surowości
2.1.2.10. Zarzut Campbella i Vinciego
2.1.3. Falsyfikowalność metodologii Lakatosa
2.1.3.1. Racjonalna rekonstrukcja a historia rzeczywista
2.1.3.2. Zarzut Ackermanna
2.1.3.3. Zarzut Halla
2.1.3.4. Odpowiedź Lakatosa
2.1.3.5. Zarzut Kuhna
2.1.3.6. Odpowiedź Worralla
2.2. Eliminacja programów badawczych. Oddzielenie metafizyki
2.2.1. Zarzut Feyerabenda, Kuhna i Watkinsa
2.2.2. Obrona Lakatosa
2.2.3. Komentarz do obrony Lakatosa
2.2.4. Zarzut Sadego
2.2.5. Zarzut Amsterdamskiego. Odpowiedź Lakatosa

3. Kryterium Lakatosa i test Laudana

Zakończenie

Bibliografia
Indeks osób i rzeczy